30/07/2019

Sau ánh hào quang, những góc khuất của khởi nghiệp thành công

Khi pháo giấy nổ ra tại Nasdaq ăn mừng cổ phiếu của Etsy Inc. bùng nổ 94% trong phiên giao dịch sớm, điều đọng lại trong tâm trí vị CEO Chad Dickerson là nỗi lo sợ.
Công ty non trẻ của ông đã phải vật lộn để tồn tại. Ông Dickerson cảm thấy vô cùng bất an về việc thị trường hàng thủ công sẽ sinh tồn ra sao trong thế giới ảo. Trở lại văn phòng, các nhân viên ăn mừng bằng cách dội cho ông một xô nước đá. Ông nhớ lại cảm giác ớn lạnh trong bộ suit ướt nhẹp cả ngày hôm đó.

“Đó là thời điểm thành công và cũng rất áp lực”, ông Dickerson, 47 tuổi, người đã rời khỏi vị trí giám đốc điều hành của Etsy vào năm 2017, hai năm sau khi công ty chào bán chứng khoán công khai lần đầu. Sau những hào quang ban đầu, ông cho rằng nếu không thể duy trì phong độ, công ty sẽ phải trả giá rất đắt.

Năm nay sẽ là một năm nở rộ các công ty khởi nghiệp phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu (viết tắt là IPO theo tiếng Anh: Initial Public Offering). Ra mắt công chúng là khoảnh khắc đáng nhớ đối với những người sáng lập, CEO và đội ngũ nhân viên trẻ, những người có thể cống hiến thời gian làm việc chăm chỉ tiền bạc. Nhưng thế giới khởi nghiệp vẫn còn những góc khuất. Đằng sau sự hào nhoáng của các bữa tiệc và được định giá hàng tỷ đô la, nhiều nhà sáng lập và giám đốc điều hành các công ty khởi nghiệp đang vừa phải nỗ lực xây dựng công ty, vừa vật lộn với các vấn đề căng thẳng, nghiện ngập, mất ngủ, trầm cảm và rối loạn ăn uống.

Tất nhiên, căng thẳng là một phần cuộc sống của bất kỳ nhà lãnh đạo nào. Và các nhà lãnh đạo khởi nghiệp hầu hết đều phải đối phó với những vấn đề về sức khỏe tâm thần. Một thực trạng đang trở nên rõ ràng rằng sự sáng tạo thúc đẩy nhiều nhà sáng lập khởi nghiệp với những bước nhảy táo bạo. Nhưng tiềm ẩn trong họ luôn có những con quỷ vô hình.

Các doanh nhân được chuẩn đoán tình trạng tâm thần suốt đời cao hơn 50% và báo cáo tỷ lệ trầm cảm, rối loạn thiếu tập trung, lạm dụng chất gây nghiện và rối loạn lưỡng cực cao hơn đáng kể so với nhóm kiểm soát. Đây là kết quả nghiên cứu năm 2016 tại Đại học California San Francisco, UC Berkeley và Đại học Stanford, khảo sát hơn 200 nhà sáng lập.

“Một số doanh nhân có nhiều năng lượng lại có nhu cầu ngủ ít, họ có trí óc dường như vượt xa những người thông thường và trí tưởng tượng sống động”, theo ông Kerry Sulkowicz, một nhà phân tâm học ở New York, cố vấn cho các CEO. Những đặc điểm này cho phép họ tiếp tục phát triển “khi mọi người nói với bạn những gì bạn đang làm là điên khùng nhưng cũng khiến họ dễ bị tổn thương về các vấn đề sức khỏe tâm thần”, ông nói.

Một khối lượng công việc khổng lồ hay nhịp làm việc hối hả cũng không làm chùn bước các doanh nhân trẻ, với ý niệm rằng làm việc không ngừng nghỉ mang lại cho họ thành công.

Doanh nhân thành đạt Kwiri Yang, 31 tuổi, cho biết, cô thấy mình dường như đang sống trong một chiếc lồng căng thẳng với vai trò là người đứng đầu chiến lược tại Fuhu, một nhà sản xuất máy tính bảng trẻ em. Sau khi Fuhu bị bán cho Mattel Inc. trong một cuộc đấu giá khi công ty phá sản vào năm 2016, cô bị bệnh và trầm cảm nặn. Cô phải tìm đến bảy nhà trị liệu và ba huấn luyện viên điều hành trước khi tìm được sự hỗ trợ từ những người sáng lập khác.

Kimbal Musk, 46 tuổi, cho biết, “Trải qua tất cả vòng gọi vốn cho đến khi bạn tìm thấy nhà đầu tư chính của mình, bạn cảm thấy chán nản vì các nhà đầu tư khác đều cho rằng doanh nghiệp của bạn tệ đến mức nào”, ông cho biết thêm, ông rơi vào trầm cảm sau bán công ty khởi nghiệp Zip2 của anh em Elon với giá 307 triệu đô la, kiếm được nhiều tiền hơn thời 27 tuổi ông từng mơ ước.

Cảm thấy chán nản, ông đăng ký vào trường dạy nấu ăn và tiếp tục thành lập công ty khởi nghiệp thực phẩm Kitchen Restaurant Group, Big Green và Square Roots.
Rebecca Jean Alonzi, 34 tuổi, cô đã sử dụng nhiều thực phẩm có đường để tăng cường năng lượng làm việc ban đêm. Khi đơn đặt hàng từ các công ty khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon mở rộng, cô đã tăng 30 cân. Cô đã tham gia Overeater Anonymous và giảm cân. Sau đó, cô thấy mình gặp khó khăn trong việc tập trung. Một bác sĩ tâm thần đã chẩn đoán cô mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý vào năm 2012 và cho cô uống thuốc Adderall, một chất kích thích. Cô đã thon gọn, gắt gỏng và làm việc rất hiệu quả.

Trong vòng một năm, cô bắt đầu bị đau đầu và bỏ Adderall, nghiệm ra rằng trong khi xây dựng một công ty thực phẩm cho sức khỏe, cô đang tự làm tổn thương cơ thể mình. “Tôi đã quan tâm sâu sắc đến việc tạo ra sự khác biệt đến mức tôi sẵn sàng đẩy bản thân vượt quá giới hạn của mình”, cô nói. Sau đó, những gì tôi học được là có nhiều cách để đạt được sự siêu phàm mà không liên quan đến sự hy sinh bản thân. Cô Alonzi – một CEO mới, người đã tiếp quản trong năm nay, nhưng cô vẫn tham gia tại Nourish với tư cách là một doanh nhân đầu bếp tập trung vào các dự án mới. Bây giờ cô ấy kết hợp với các hoạt động thường xuyên của cô ấy trong các hoạt động tái tạo như thở sâu, đi bộ mà không cần điện thoại di động và đi chân trần.

Trong khi nhiều doanh nhân tìm cách đối phó với áp lực, một số ngày càng lại tự hủy hoại mình.
Brandon Truaxe đã dùng thuốc để xây dựng một thương hiệu làm đẹp đình đám với hàng trăm nhân viên. Theo lời Riyadh Swedaan, người bạn trai 11 năm của Truaxe, anh đã điều hành phần lớn Deciem Inc. có trụ sở tại Toronto bằng cách ngủ ít và sử dụng ephedrine (một chất kích thích) và caffeine.

Khi công ty phát triển, áp lực tăng lên, Truaxe bắt đầu sử dụng methamphetamine tinh thể vào khoảng đầu năm 2018, dẫn đến hành vi ngày càng thất thường. Vào tháng 10, nhà đầu tư Deciem Estée Lauder Co. đã có hành động pháp lý, cho rằng Truaxe đã thực hiện hàng trăm bài viết gây phiền nhiễu trên các tài khoản truyền thông xã hội của Deciem, bao gồm các mối đe dọa, và thuê một máy bay riêng và một trụ sở mới mà không hỏi ý kiến của ban điều hành Deciem. Một phát ngôn viên của Deciem từ chối bình luận.

Vụ kiện dẫn đến việc Truaxe bị sa thải khỏi công ty. Anh đã nhập viện ba lần vào năm ngoái do ảo giác vì sử dụng ma túy nặng, hai lần ở Luân Đôn và một lần ở Canada. Swedaan đổ lỗi cho các loại thuốc khiến Truaxe suy sụp.
Vào tháng 1, Truaxe đã chết sau khi rơi xuống từ căn hộ trên tầng 32 của mình.

Một vấn đề được trích dẫn trong giới công nghệ là nhiều công ty khởi nghiệp thất bại vì vấn đề con người, không phải vấn đề kinh doanh. Trong một nghiên cứu năm 2016, 92% trong số hơn 13.000 nhà đầu tư mạo hiểm được điều tra bởi Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia đã xác định đội ngũ quản lý là nhân tố quan trọng nhất trong việc thất bại của khởi nghiệp. Garry Tan, một đối tác quản lý tại Initialized Capital, cho biết, thật sốc khi các công ty khởi nghiệp thất bại vì những sai sót trong tính cách và những tổn thương sâu sắc của những người sáng lập và điều hành của họ.

Các khoản đầu tư, đôi khi hàng tỷ đô la, dựa trên khả năng hoạt động của người sáng lập khiến nhiều người không nói về cuộc đấu tranh của họ, Ben Tauber, executive coach (huấn luyện viên) tại Thung lũng Silicon của Velocity Group cho biết. Họ đang chết dần nhưng nếu ai đó hỏi, họ sẽ chỉ nói rằng họ đang xử lý vấn đề đó mà thôi.
Một lý do phổ biến cho sự đau khổ là những người sáng lập và giám đốc điều hành khởi nghiệp có xu hướng rút ra nhiều ý thức về giá trị bản thân từ thành công của công ty họ.
“Tôi nghĩ mọi người không chuẩn bị cho việc thành lập một công ty khó khăn và khủng khiếp như thế nào. Tôi chắc chắn”, ông Parker nói, Parker Conrad, cựu giám đốc điều hành của Zenefits, đã đạt được mức định giá 4,5 tỷ đô la trong năm 2015 trước khi gặp phải nhiều rắc rối. Ông Conrad, người hiện đang điều hành một công ty khởi nghiệp phần mềm nhân sự có tên Rippling, cho biết rối loạn ăn uống sẽ khiến cân nặng của ông tăng vọt trong suốt vòng gọi vốn quan trọng.

“Tôi nhớ mình đã khóc một mình trên giường”, Alan Gertner, 35 tuổi, một cựu giám đốc Google đã rời đi vào năm 2015 để đi vào hoạt động kinh doanh cần sa. Năm ngoái anh bán công ty khởi nghiệp Hiku Brands, một nhà bán lẻ cần sa của Canada với giá hàng trăm triệu đô la, anh chỉ cảm thấy một chút nhẹ nhõm.
Những người sáng lập thường có ảnh hưởng nhiều hơn đến các công ty của họ, quỹ đạo sáng tạo và chiến lược hơn các nhà lãnh đạo của các công ty được thành lập. Do đó, cuộc đấu tranh của họ có thể gây ra nhưng hậu quả kinh doanh lớn.

Năm 2017, những nhà đầu tư lớn của Uber Technologies Inc. đã yêu cầu người sáng lập Travis Kalanick xuất hiện sau một loạt vụ bê bối; Ông Kalanick thừa nhận rằng ông cần phải trưởng thành. Ông từ chối bình luận thông qua một phát ngôn viên.
Sự bất hòa giữa hai người đồng sáng lập HQ Trivia và cái chết sau đó của một trong số họ, Colin Kroll, do sử dụng ma túy quá liều đã khiến ứng dụng game show nóng hổi một thời bị xáo trộn. “Công ty đã trải qua một thời gian khó khăn sau sự mất mát khủng khiếp này, nhưng nhóm nòng cốt đã hợp tác với nhau”, ông Nikol Yusupov, người đồng sáng lập khác của HQ Trivia, nói trong một tuyên bố gửi qua email.

Các giám đốc điều hành khởi nghiệp sử dụng nhiều cách khác nhau để giữ tinh thần. Kimbal Musk khuyên mọi người nên rời khỏi hành tinh này bằng một cách nào đó; anh ta đánh trứng chậm chạp như một hình thức thiền buổi sáng và đến với Burning Man mỗi năm. Một số CEO, bao gồm cả Richard Barton, CEO của Zvel, viết nhật ký gratitude mỗi sáng.
Bà Yang, trước đây làm cho Fuhu đã sáng lập LifeGyde và Second Time. Đây là hai công ty khởi nghiệp tập trung vào việc thúc đẩy tăng trưởng lành mạnh tại các công ty trẻ. Theo bà, “Sức khỏe và hạnh phúc của người sáng lập tạo động lực cho nhân viên của họ”.

Thông qua việc xây dựng Twitter từ một công ty lộn xộn thành một công ty cổ phần công khai, cựu Giám đốc điều hành Dick Costolo nói rằng ông đã tăng cường tập luyện: chạy, CrossFit, handstand, bất cứ điều gì có thể khiến ông không suy nghĩ về công việc. Kiểm soát căng thẳng là cuộc chiến sức khỏe tâm thần không ngừng nghỉ, người đàn ông 55 tuổi nói. Tôi đã phải làm mọi thứ để tạo ra một không gian trong chính mình. Tôi liên tục bị ám ảnh. Bạn thức dậy lúc 3 giờ sáng và nói: Mình sẽ làm gì?

Ông Costolo đã từ chức năm 2015, hai năm sau khi công khai Twitter và hiện là cố vấn cho các công ty khởi nghiệp tăng trưởng cao, tư vấn cho các nhà sáng lập cố gắng duy trì sự đồng đều trong thời gian cao và thấp.

Mark Pincus nói rằng thời gian của ông tại nhà sản xuất trò chơi xã hội Zynga đã là một cú lượn siêu tốc của cảm xúc, đôi khi cực kỳ căng thẳng. Anh ta ví một người sáng lập với một vị tướng chiến tranh có nhiệm vụ nói với quân đội của mình rằng họ phải từ bỏ sự an toàn, đối mặt với tiếng súng và chạy đến hố ẩn nấp tiếp theo. Người đàn ông 53 tuổi nói ba môn phối hợp, lướt sóng và huấn luyện hàng tuần về các vấn đề cá nhân và chuyên nghiệp đã giúp anh ta kiểm soát các thách thức. Sau khi tạo nên bước ngoặt đầu tiên, ông Pincus thôi giữ chức CEO và sau đó từ bỏ quyền kiểm soát bỏ phiếu để trở thành non-executive chairman, người không có trách nhiệm hoạt động và chỉ có trách nhiệm hội đồng quản trị.

Một phần để giúp các nhà sáng lập quản lý các quá trình chuyển đổi khó khăn, ông Pincus đang cố gắng tiết lộ một quỹ đầu tư mạo hiểm mới có tên là Rebvent Capital để tài trợ cho các công ty thông qua các hành động phụ trợ và khuyến khích các nhà sáng lập tham gia với tư cách “entrepreneurs in chief”.

Một vài công ty đầu tư mạo hiểm hiện đang tập trung nhiều hơn vào việc phát triển những người sáng lập với tư cách nhân văn hơn chỉ đơn thuần là CEO.
Quan điểm phổ biến của các nhà sáng lập khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon là một ảo tưởng rằng để thành công, để xây dựng một công ty tăng trưởng cao, bạn cần phải cháy hết mình. Đó là nhận định của bà trùm truyền thông Arianna Huffington, một nhà đầu tư khởi nghiệp, thành viên hội đồng quản trị Uber và CEO của Thrive Global, công ty chăm sóc sức khỏe của riêng bà.

Alpha Bridge Ventures đã tạo ra một chương trình giúp hỗ trợ những người sáng lập lành mạnh. Kari Sulenes, giám đốc điều hành công ty cho biết, các rối loạn tiêu hóa và tự miễn dịch có thể bị trầm trọng hơn do căng thẳng. Tiến sĩ Sulenes cho biết những người sáng lập có sức khỏe tệ đến nỗi ngay cả khi họ mắc bệnh Lyme (một chứng nhiễm trùng do vi khuẩn thuộc chi Borrelia gây ra), họ cũng chỉ nghĩ rằng điều đó cũng có thể vượt qua, tiến sĩ Sulenes nói.

Đối với Etsy, ông Dickerson, áp lực cuối cùng đã tăng lên. Hai năm sau IPO, cổ phiếu đã giảm hơn 30% so với giá niêm yết và hội đồng quản trị sa thải ông. Sau một thời gian, ông dần dần biết trân trọng cuộc sống, cảm ơn những trải nghiệm cũ và sẵn sàng chia sẻ kiến thức của mình với người khác. Bây giờ anh ấy là một huấn luyện viên điều hành.

“Một thế giới hoàn toàn mới mở ra với tôi. Tôi đã không cần vội vã lên tàu điện ngầm, không cần suy nghĩ về những thoản thuận. Tôi đã có thể sống cho chính bản thân tôi.”
Nguồn : dịch từ www.wsj.com